نصیحت بجایست اگر بشنوی
ضعیفان میفگن بکتف قوی
که فردا بداور برد خسروی
گدائی که پیشت نیرزد جوی
چو خواهی که فردا بوی[۷] مهتری
مکن دشمن خویشتن کهتری
که چون بگذرد بر تو این سلطنت
بگیرد بقهر آن گدا دامنت
مکن، پنجه از ناتوانان بدار
که گر بفکنندت شوی شرمسار
که زشتست در چشم آزادگان
بیفتادن از دست افتادگان
بزرگان روشندل نیکبخت
بفرزانگی تاج بردند و تخت
بدنبالهٔ راستان کج مرو
وگر راست خواهی ز سعدی شنو
مگو جاهی از سلطنت بیش نیست
مگو جاهی از سلطنت بیش نیست
که ایمن‌تر از ملک درویش نیست
سبکبار مردم سبکتر روند
حق اینست و صاحبدلان بشنوند
تهیدست تشویش نانی خورد
جهانبان بقدر جهانی خورد
گدا را چو حاصل شود نان شام
چنان خوش بخسبد که سلطان شام
غم و شادمانی بسر میرود
بمرگ این دو از سر بدر میرود
چه آنرا که بر سر نهادند تاج
چه آنرا که بر گردن آمد خراج
اگر سرفرازی بکیوان برست
و گر تنگدستی بزندان درست
چو خیل اجل بر[۱] سر هر دو تاخت
نمیشاید از یکدگرشان شناخت[۲]
***
شنیدم که یک بار در حله‌ای
شنیدم که یکبار در حِله‌ای[۱]
سخن گفت با عابدی کله‌ای
که من فرّ فرماندهی داشتم
بسر بر کلاه مِهی داشتم
سپهرم مدد کرد و نصرت وفاق
گرفتم ببازوی دولت عراق
طمع کرده بودم که کرمان خورم
که ناگه بخوردند کرمان سرم
بکن پنبهٔ غفلت از گوش هوش
که ار مردگان پندت آید بگوش
***
نکوکار مردم نباشد بدش
نکوکار مردم نباشد بدش
نورزد کسی بد که نیک افتدش
شر انگیز هم بر سر شر شود[۱]
چو کژدم که با خانه کمتر شود[۱]
اگر نفع کس در نهاد تو نیست
چنین گوهر و سنگ خارا یکیست
غلط گفتم ای یار شایسته[۲] خوی
که نفعست در آهن و سنگ و روی
چنین آدمی مرده به ننگ را
که بروی فضیلت بود سنگ را