ئاچماق

ئاچىمەن

geniş-gelecek zaman · ben (⁨مەن⁩)

ئاچتى

geçmiş zaman · o, onlar (⁨ئۇ⁩)

ئېچىۋاتىمىز

şimdiki zaman · biz (⁨بىز⁩)

ئاچمايدۇ

geniş-gelecek zaman · olumsuz · o, onlar (⁨ئۇ⁩)

پ ① توسۇپ تۇرغان توساقنى بىر تەرەپكە قايرىپ قويماق ياكى ئېلىپ تاشلىماق : پەردىنى ئاچماق . يول ئاچماق . ＊ قورقما ، ھەي زۆرەم ! مەن سادىق ، ئىشىكنى ئاچ . ② ئورالغان ، يېپىلغان ، چىگىلگەن ، كۆمۈلگەن نەرسىلەرنى شۇ ھالەتتىن خالىي قىلماق : ساندۇقنى ئاچماق . قۇلۇپنى ئاچماق . ئورىنى ئاچماق . ＊ ئون قەدەم ئالدىدا كېتىۋاتقان ئايال ئارقىسىغا قاراپ ، بېشىدىكى پەرەنجىسىنى ئېچىپ بىر قارىدى - دە ، يەنە گەپ قىلماي ئالدىغا قاراپ كېتىۋەردى . ③ قاتلانغان ، يىغىلغان ، پۈكۈلگەن ، پوملانغان نەرسىلەرنى يايماق ، كەرمەك : كىگىز ئاچماق . قۇچاق ئاچماق . ＊ ئانار ئۆزىمۇ ئانىسى ئېلىپ چىققان داستىخاننى ئېچىپ ، ئانىسىغا ئۇدۇلمۇ ئۇدۇل ئولتۇردى . ④قۇرۇپ ، ياساپ ، پۈتتۈرۈپ ئىشقا چۈشۈرمەك ، پائالىيەت باشلىماق : مەكتەپ ئاچماق . دۇكان ئاچماق . ⑤ نەرسە ، ۋەقە ، ھادىسە ۋە شۇنىڭغا ئوخشاشلارنىڭ ماھىيىتى ، خۇسۇسىيىتىنى ، سىرىنى ئاشكارىلىماق ؛ ئېنىقلىماق ، يەشمەك : تەبىئەتنىڭ سىرىنى ئاچماق . ئەپت - بەشىرىسىنى ئاچماق . زىددىيەتلەرنى ئاچماق . ⑥ بىرەر نەرسىنىڭ ھەرىكىتىگە يول بەرمەك ؛ باشلىماق ، ئاققۇزماق : گەپ ئاچماق . سۆز ئاچماق . سۇ ئاچماق . ⑦ ئۆزلەشتۈرمەك ، پايدىلانغۇدەك قىلماق ، ئىشقا كىرىشتۈرمەك : يەر ئاچماق . كان ئاچماق . نېفىتلىكنى ئاچماق . ⑧ كۆپچىلىكنى بىريەرگە يىغىپ مۇزاكىرە قىلماق ياكى بىرەر ئىشنى ، مەقسەتنى ئۇقتۇرماق : مەجلىس ئاچماق . ⑨ خۇشال قىلماق ، شادلاندۇرماق : ئۇلار ئوۋ ئوۋلاپ ، سەيلە - تاماشا قىلىپ كۆڭۈل ئېچىپ باشقا يەرگە يۈرۈپ كېتىپتۇ . ⑩كۈچەيتمەك ، راۋاجلاندۇرماق ، ئۆستۈرمەك : كىتاب ئوقۇش ئادەمنىڭ زېھنىنى ئېچىپ ، تەپەككۇر قابىلىيىتىنى ئۆستۈرىدۇ . ⑪ماڭدۇرماق ، ھەرىكەتكە كەلتۈرمەك : رادىئونى ئاچماق . تېلېۋىزورنى ئاچماق . ⑫ھۆسنىگە ھۆسن قوشماق ، گۈزۈللەشتۈرمەك : ئىران نۇسخىلىق يېڭى گىلەم ئۆينى بەك ئچېىپتۇ .