Bustan, Book 1 - On Justice and Good Counsel

چو بشنید دانای روشن نفس

بتندی برآشفت کای تُکله بس

طریقت بجز خدمت خلق نیست

بتسبیح و سجاده و دلق نیست

تو بر تخت سلطانی خویش باش

باخلاق پاکیزه درویش باش

بصدق و ارادت میان بسته‌دار

ز طامات و دعوی زبان بسته‌دار

قدم باید اندر طریقت نه دم

که اصلی ندارد دم بی‌قدم

بزرگان که نقد صفا داشتند

چنین خرقه زیر قبا داشتند

شنیدم که بگریست سلطان روم

حکایت

شنیدم که بگریست سلطان روم

بر نیکمردی ز اهل علوم

که پایانم از دست دشمن نماند

جز این قلعه و شهر[۱] با من نماند

بسی جهد کردم که فرزند من

پس از من بُود سرور انجمن

کنون دشمن بدگهر دست یافت

سر دست مردی و جهدم بتافت

چه تدبیر سازم چه درمان کنم؟

که از غم بفرسود جان در[۲] تنم

بگفت ای برادر غم خویش خور

که از عمر بهتر شد و بیشتر[۳]

ترا ایقدر تا بمانی بسست

چو رفتی جهان جای دیگر کسست

اگر هوشمندست و گر بی‌خرد

غم او مخور کو غم خود خورد

مشقت نیرزد جهان داشتن

گرفتن بشمشیر و بگذاشتن

بدین پنجروزه اقامت مناز

باندیشه تدبیر رفتن بساز

کرا دانی از خسروان عجم

ز عهد فریدون و ضحاک و جم

که بر تخت و ملکش نیامد زوال؟

نماند بجز ملک ایزد تعال

کرا جاودان مانده امّید ماند

چو کس را نبینی که جاوید ماند

کرا سیم و زر ماند و گنج و مال

پس از وی بچندی شود پایمال

وز آنکس که خیری بماند روان

دمادم رسد رحمتش بر روان

بزرگی کزو نام نیکو نماند

توان گفت با اهل دل کو نماند

الا تا درخت کرم پروری

گر امّیدواری کزو بر خوری

کرم کن که فردا که دیوان نهند

منازل بمقدار احسان دهند

یکی را که سعی قدم پیشتر

بدرگاه حقّ منزلت بیشتر

یکی باز پس خائن و شرمسار

بترسد همی مرد ناکرده کار