نگین خصلتی دارد ای نیکبخت
که در موم گیرد نه در سنگ سخت
عجب نیست گر ظالم از من بجان
برنجد که دزدست و من پاسبان
تو هم پاسبانی بانصاف و داد
که حفظ خدا پاسبان تو باد
ترا نیست منت ز روی قیاس
خداوند را منّ و فضل و سپاس
که در کار خیرت بخدمت بداشت
نه چون دیگرانت معطل گذاشت
همه کس بمیدان کوشش درند
ولی گوی بخشش نه هر کس برند
تو حاصل نکردی بکوشش بهشت
خدا در تو خوی بهشتی سرشت
دلت روشن و وقت مجموع باد
قدم ثابت و پایه مرفوع باد
حیاتت خوش و رفتنت بر صواب
عبادت قبول و دعا مستجاب
***
همی تا برآید به تدبیر کار
همی تا برآید بتدبیر کار
مدارای دشمن به از کارزار
چو نتوان عدو را بقوت شکست
بنعمت بباید در فتنه بست
گر اندیشه باشد ز خصمت گزند
بتعویذ احسان زبانش ببند
عدو را بجای خسک زر بریز
که احسان کند کُند دندان تیز
چو دستی نشاید گزیدن ببوس
که با غالبان چاره زرقست و لوس[۱]
بتدبیر رستم درآید ببند
که اسفندیارش نجست از کمند
عدو را بفرصت توان کند پوست
پس او را مدارا چنان کن که دوست
حذر کن ز پیکار کمتر کسی
که از قطره سیلاب دیدم بسی
مزن تا توانی بر ابرو گره
که دشمن اگرچه زبون دوست به
بود دشمنش تازه و دوست ریش
کسی کش بود دشمن از دوست بیش
مزن با[۲] سپاهی ز خود بیشتر
که نتوان زد انگشت با نیشتر
و گر زو تواناتری در نبرد
نه مردیست بر ناتوان زور کرد
اگر پیل زوری و گر شیر چنگ
بنزدیک من صلح بهتر که جنگ
چو دست از همه حیلتی در گسست
حلالست بردن بشمشیر دست
اگر صلح خواهد عدو سر مپیچ
و گر جنگ جوید عنان بر مپیچ