بزرگی زبان آوری کاردان
حکیمی سخنگوی بسیاردان
قزل گفت چندین که گردیده‌ای
چنین جای محکم دگر دیده‌ای؟
بخندید کاین قلعه‌ای خرمست
ولیکن نپندارمش محکمست
نه پیش از تو گردنکشان داشتند
دمی چند بودند و بگذاشتند
نه بعد از تو شاهان دیگر برند
درخت امید ترا برخورند
ز دوران ملک پدر یاد کن
دل از بند اندیشه آزاد کن
چنان روزگارش بکنجی نشاند
که بر یک پشیزش تصرف نماند
چو نومید ماند از همه چیز و کس
امیدش بفضل خدا ماند و بس
برِ مرد هشیار دنیا خسست
که هر مدتی جای دیگر کسست
چنین گفت شوریده‌ای در عجم
بکسری که ای وارث ملک جم
اگر ملک بر جم بماندی و بخت
تو را کی میسر شدی تاج و تخت؟
اگر گنج قارون بدست آوری
نماند مگر آنچه بخشی بری[۱]
***
یکی مشت زن بخت روزی نداشت
حکایت
یکی مشتزن بخت و روزی[۱] نداشت
نه اسباب شامش مهیا نه چاشت
ز جور شکم گل کشیدی بپشت
که روزی محالست خوردن بمشت
مدام از پریشانی روزگار
دلش حسرت آورد[۲] و تن[۳] سوگوار[۴]
گهش جنگ با عالم خیره‌کش
گه از بخت شوریده رویش ترش
گه از دیدن عیش شیرین خلق
فرو میشدی آب تلخش بحلق
گه از کار آشفته بگریستی
که کس دید از این تلختر زیستی؟
کسان شهد نوشند و مرغ و بره
مرا روی نان می‌نبیند تره
گر انصاف پرسی نه نیکوست این
برهنه من و گربه را پوستین[۵]
چه بودی که پایم درین کار گل
بگنجی فرو رفتی از کام دل!
مگر روزگاری هوس راندمی
ز خود گرد محنت بیفشاندمی
شنیدم که روزی زمین میشکافت
عظام زنخدان پوسیده یافت
بخاک اندرش عقد بگسیخته
گهرهای دندان فرو ریخته
دهان بی زبان پند میگفت و راز
که ای خواجه با بینوائی بساز
نه اینست حال دهن زیر گل
شکر خورده انگار یا خون دل
غم از گردش روزگاران مدار
که بی ما بگردد بسی[۶] روزگار