يۈرمەك

يۈرىمەن

المضارع والمستقبل · أنا (مەن)

يۈردى

الماضي · هو، هي، هم (ئۇ)

يۈرۈۋاتىمىز

يفعل الآن · نحن (بىز)

يۈرمەيدۇ

المضارع والمستقبل · نفي · هو، هي، هم (ئۇ)

پ ① قەدەم ئېلىپ ھەرىكەتلەنمەك ، ماڭماق ؛ بىر نۇقتىدىن يەنە بىر نۇقتىغا قاراپ يول ئالماق ، قەدەم تاشلىماق : يولۋاسنىڭ ئارقىسىدىن يۈرسەڭ يۈر ، خوتۇننىڭ ئارقىسىدىن يۈرمە (ماقال) . ② ئۆزى بىلگەن يەرلەردە بولماق ؛ سەيلى - ساياھەت قىلماق ، كەزمەك ، ئايلانماق : مېھماننى ئۆيگە چىللاپ ، ئۆزى يۈرەر ئەر سوراپ (ماقال) . ③ ياشىماق ، ھايات كەچۈرمەك ، مەۋجۇت بولۇپ تۇرماق : يامان خوتۇن ئالغۇچە ، بويتاق يۈرگىن ئۆلگىچە (ماقال) . ④ بىرەرسى بىلەن بىللە بولماق ، ھەمسۆھبەت بولماق ، بىرگە تۇرماق : - مېنىڭ بىلەن يۈرسەڭ زېرىكىپ قالارسەنمىكىن . - دېدى ئۇ ماڭا قاراپ سىرلىق كۈلۈپ . ⑤ شاھمات ، قارتا ، دامكا ۋە شۇ قاتارلىق ئويۇنلاردا ئۆز نۆۋىتىدە ھەرىكەت قىلماق ، ئوينىماق ، ماڭماق ياكى چۈشمەك : - قېنى يۈرە ، ئەمدى مات بولمىغىنىڭنى كۆرەي! - دېدى تەلئەت پوچىلىق بىلەن كېرىلىپ . ⑥ قىز-يىگىتلەر توي قىلىش مەقسىتىدە ئۆزئارا دوستلاشماق ، پۈتۈشمەك ، لايىقلاشماق : - باشقىلاردىن سىزنى يۈرۈۋاتقان يىگىتى بار ، دەپ ئاڭلىغانتىمغۇ؟ - دېدى ئۇ زەيتۇنەمگە . ⑦ قوزغالماق ، سۈرۈلمەك : - چىڭ تۇت ، ئارقان يۈرۈپ كەتمىسۇن ، - دېدى ئۇ ۋارقىراپ . ⑧ كۆچمە . باراۋەر بولماق ، قىممىتى ۋە شۇنىڭغا ئوخشاش ئالاھىدىلىكلىرى جەھەتتىن تەڭ بولماق ، ئوخشاش بولماق : مېنىڭ ئىككى قويۇم سېنىڭ بىر موزۇيۇڭغا يۈرمەمدۇ؟ ⑨ پېئىللارنىڭ چېتىلما رەۋىشداش شەكلى بىلەن بىرىكىپ ، كېلىپ تۆۋەندىكى مەنىلەرنى بىلدۈرىدۇ : 1) ھەرىكەتنىڭ ئۇزاق داۋاملىشىشى ياكى كۆپ تەكرارلىنىشىنى بىلدۈرىدۇ : ئۇ ھازىرغىچە ئۆزىگە ئىش ئورنى ئىزلەپ يۈرىدۇ . 2) رەۋىشداش ئىپادىلىگەن ھەرىكەت بىلەن شۇغۇللىنىپ ئاۋارە بولۇش ، جاپا چېكىش مەنىسىنى بىلدۈرىدۇ : بۇنچىۋالا ئېغىر نەرسىنى كۆتۈرۈپ يۈرۈشنىڭ ئۆزى ئەخمەقلىق . 3) سۆزلىگۈچىنىڭ شۇ رەۋىشداش ياكى ئۇنىڭدىن كېيىن كەلگەن جۈملىدە ئىپادىلىگەن ھەرىكەتنىڭ بولۇشىنى زادىلا كۈتمىگەنلىكىنى بىلدۈرىدۇ . بۇ خىل جۈملىلەر تەئەججۈپلەنگەن ياكى مازاق قىلغان تەرزدە ئېيتىلىدۇ : ئۇلار ئارقىمىزدىن «بۇ ژۇرنالنى ئالەمدە يوق بىرنەرسە قىلىۋالدى» دەپ يۈرگۈدەكمىش . 4) بولۇشسىز چېتىلما رەۋىشداش شەكلى بىلەن بىرىكىپ ، بولۇشسىز ھەرىكەتنىڭ ئۇزاق داۋاملىشىشىنى بىلدۈرىدۇ : سىز ئۇنىڭ جادۇگەر ئىكەنلىكىنى تېخىچىلا بايقىماي يۈرىۋاتىسىز .