بىر ياش ناخشىچى مۇقامنىڭ بىر كۈيىنى سەل ئۆزگەرتىپ ئېيتسا، زالدىكى ياشانغانلارنىڭ بەزىلىرى بېشىنى چايقاپ: «بۇ مۇقام ئەمەس» دەيدۇ.
ياشلار بولسا: «مۇقام مۇزېي ئەمەس، ئۇ تىرىك مۇزىكا» دەپ جاۋاب بېرىدۇ.
ئۇنداقتا، مۇقامنىڭ ھەقىقىي ياكى ساختا ئىكەنلىكىنى كىم بەلگىلەيدۇ؟
ئالدى بىلەن، ساداقەتنى قوللايدىغانلارنىڭ گېپىنى ئاڭلاپ باقايلى.
مۇقام ئەسىرلەر بويى ئۇستازدىن شاگىرتقا ئېغىزمۇ ئېغىز ئۆتۈپ كەلگەن، ھەر بىر ئۇستاز ئالدىنقى ئەۋلادنىڭ ئامانىتىنى ساقلىغان.
ئۇلارنىڭ نەزىرىدە، بۇ مىراسنى خالىغانچە ئۆزگەرتىش ئامانەتكە خىيانەت قىلىش بىلەن باراۋەر.
خەلق ماقالىدا: «ئۇستا كۆرمىگەن شاگىرت ھەر مۇقامدا يورغىلار» دېيىلگەن.
يەنى، چوڭقۇر ئۆگەنمىگەن ئادەم ئۆزگەرتىش بىلەن خاتالىقنى ئايرىيالمايدۇ.
ئەمما تارىخقا قارىساق، مۇقام ھېچقاچان بىر ھالەتتە توڭلاپ قالمىغان.
تارىخىي مەنبەلەرگە قارىغاندا، ئون ئالتىنچى ئەسىردە شائىرە ۋە سازەندە ئامانىساخان چېچىلىپ يۈرگەن كۈي ۋە تېكىستلەرنى توپلاپ، رەتلەپ، ئون ئىككى مۇقامنى يېڭىدىن تەرتىپكە سالغان.
دېمەك، بىز بۈگۈن «ئەنئەنە» دەپ ئاتايدىغان نەرسىنىڭ ئۆزىمۇ بىر ۋاقىتلاردا يېڭىلىق بولغان.
ئۇنىڭ ئۈستىگە، دولان، تۇرپان، قۇمۇل ۋە ئىلى مۇقاملىرى بىر-بىرىگە ئوخشىمايدۇ؛ ئۇلارنىڭ قايسىسىنى «ئەسلى» دەيمىز؟
ئۆتكەن ئەسىرنىڭ ئوتتۇرىلىرىدا مۇقام ئۈنگە ئېلىنىپ، نوتىغا يېزىلغاندىن كېيىن، يېڭى بىر خەۋپ پەيدا بولدى: بىر ئۇستازنىڭ ئورۇنلىشىنى بىردىنبىر توغرا نۇسخا دەپ قاراش.
ئەسلىدە ھەر بىر ئۇستاز ئوخشاش مۇقامنى ھەر قېتىم سەل باشقىچە ئېيتقان، چۈنكى مەشرەپتىكى ئاڭلىغۇچىلار، كەيپىيات ۋە ۋاقىت ئوخشاش بولمىغان.
مېنىڭچە، ھەقىقىي ساداقەت ئۇستازلارنى ھەر بىر نوتىسىغىچە كۆچۈرۈشتە ئەمەس، بەلكى ئۇلارنىڭ يولىدا مېڭىشتا.
ئۇلار مۇقامنى ئالدى بىلەن ئۆز ئۇستازلىرىدىن ئۇزۇن يىللار ئۆگەنگەن، ئاندىن ئۇنىڭغا ئۆز نەپىسىنى قوشقان.
مۇقامنىڭ يىلتىزى— ئۇنىڭ قۇرۇلمىسى، پەدىلىرى ۋە شېئىرىيىتى— ساقلانسا، يېڭى شاخلارنىڭ ئۆسۈشىدىن قورقۇشنىڭ ھاجىتى يوق.
ئامستېردامدا ياشايدىغان بىر ياش ساتارچى مۇقامنى بىر پىئانىنوچى بىلەن بىرلىكتە چالسا، ئۇ مۇقامدىن يىراقلاشقان بولامدۇ ياكى ئۇنى يېڭى ئاڭلىغۇچىلارغا يېقىنلاشتۇرغان بولامدۇ؟
بۇ سوئالغا جاۋاب بېرىدىغىنى كومىتېت ئەمەس، ۋاقىت ۋە ئاڭلىغۇچىلار.
ئەگەر ئۇنىڭ چالغىنى ئەللىك يىلدىن كېيىنمۇ كىشىلەرنىڭ يۈرىكىگە يەتسە، ئۇ ئەنئەنىنىڭ بىر قىسمىغا ئايلىنىدۇ.