تەرجىمانلارنىڭ ھەممىسى مۇنداق بىر پەيتنى بىلىدۇ: بىر سۆزنىڭ مەنىسىنى ئوبدان چۈشىنىسىز، ئەمما ئۇنى يەنە بىر تىلغا ئۆتكۈزمەكچى بولسىڭىز، مۇۋاپىق سۆز تېپىلمايدۇ.
بۇنداق سۆزلەر تىلنىڭ ئەڭ قىزىقارلىق يەرلىرى، چۈنكى ھەر بىر تىلنىڭ تەجرىبىنى قانداق بۆلىدىغانلىقى دەل شۇ يەرلەردە كۆرۈنىدۇ.
ئالدى بىلەن سېغىنىش تۇيغۇسىنى ئالايلى.
ئىنگلىز تىلىدا سېغىنماق پېئىلىنىڭ تەڭدىشى بار، ئەمما غېرىبلىق سۆزىنىڭ تولۇق تەڭدىشى يوق.
غېرىب دېگىنىمىز— يۇرتىدىن يىراقتا، يات يەرلەردە يالغۇز قالغان ئادەم.
غېرىبلىق بولسا شۇ ئادەمنىڭ ھالىتى: ئۇنىڭدا يالغۇزلۇقمۇ، يۇرتنى سېغىنىشمۇ، ئۆزىنى يات ھېس قىلىشمۇ بىرلا ۋاقىتتا بار.
تەرجىمانلار ئۇنى بەزىدە «يۇرت سېغىنىش»، بەزىدە «يالغۇزلۇق» دەپ تەرجىمە قىلىدۇ، لېكىن ھەر قېتىم ئۇنىڭ بىر پارچىسى يولدا قالىدۇ.
خەلق ناخشىلىرىدا بۇ سۆز قايتا-قايتا ئۇچرايدۇ، چۈنكى يىراققا كەتكەنلەرنىڭ دەردى ئەسىرلەر بويى ناخشىغا ئايلىنىپ كەلگەن.
ئىككىنچى مىسال مېھماندارچىلىقتىن: تەرجىمە لۇغەتلىرىدە داستىخان سۆزى «ئۈستەل يوپۇقى» دەپ بېرىلگەن، ئەمما ئۇيغۇر ئۈچۈن بۇ سۆزنىڭ مەنىسى خېلى كەڭ.
داستىخان دېگەندە، يېيىلگەن رەختمۇ، ئۈستىگە تىزىلغان نان، مېۋە ۋە چايمۇ، ھەتتا مېھمانغا كۆرسىتىلگەن ھۆرمەتمۇ كۆز ئالدىمىزغا كېلىدۇ.
ماقالدا ئېيتىلغاندەك: «داستىخان مېھمان بىلەن ئاۋات.»
ئۆي ئىگىسى مېھمانغا «ئېلىپ ئولتۇرۇڭ» دەيدۇ؛ بۇنى سۆزمۇ سۆز تەرجىمە قىلسىڭىز، «ئېلىڭ ۋە ئولتۇرۇڭ» دېگەن غەلىتە بىر بۇيرۇق چىقىدۇ.
ئەمەلىيەتتە ئۇ «تارتىنماڭ، ئۆز ئۆيىڭىزدەك ئەركىن بولۇڭ» دېگەن ئىللىق بىر تەكلىپ.
ئەڭ ئېنىق پەرق بولسا قېرىنداشلىق سۆزلىرىدە: ئىنگلىز تىلىدا قېرىندىشىڭىزنىڭ سىزدىن چوڭ ياكى كىچىك ئىكەنلىكىنى ئېيتمىسىڭىزمۇ بولىدۇ، ئۇيغۇر تىلىدا بولسا بۇنى ئېيتماي تۇرۇپ ئۇنى ئاتىغىلىمۇ بولمايدۇ.
ئاكا— چوڭ ئوغۇل قېرىنداش، ھەدە— چوڭ قىز قېرىنداش، ئۇكا بىلەن سىڭىل بولسا ئۆزىڭىزدىن كىچىكلەر.
بۇ سۆزلەر ئائىلىدىن ھالقىپ كېتىدۇ: بازاردا ناتونۇش بىر ئەرنى «ئاكا»، ناتونۇش بىر ئايالنى «ھەدە» دەپ چاقىرىش ئادەتتىكى ئىش.
ئۇنداقتا، ئىنگلىزچە سۆزلەيدىغان ئادەم غېرىبلىقنى ھېس قىلالمامدۇ؟
ئەلۋەتتە قىلالايدۇ: تەرجىمىگە سىغمايدىغان سۆز ئىپادىلىگىلى بولمايدىغان تۇيغۇ دېگەنلىك ئەمەس.
ئۇ پەقەت بىر تىل بىر سۆز بىلەن ئېيتقاننى يەنە بىر تىلنىڭ بىر جۈملە بىلەن ئېيتىشى كېرەكلىكىنى كۆرسىتىدۇ.
قايسى تۇيغۇغا ئايرىم ئات قويۇلغانلىقى بولسا شۇ تىلدا سۆزلەيدىغانلارنىڭ نېمىنى قەدىرلەيدىغانلىقىنى بىلدۈرىدۇ.