ئون ئىككى مۇقامنىڭ ھەممىسىنى ئورۇنداش ئۈچۈن يىگىرمە سائەتتىن ئارتۇق ۋاقىت كېتىدۇ.
بۇ مۇزىكىدا يۈزلىگەن كۈي ۋە مىڭلىغان شېئىر مىسراسى بار.
ئەسىرلەر بويى ئۇستازلار بۇ مۇزىكىنى نوتىغا ئەمەس، ئۆز ئەستە تۇتۇش قابىلىيىتىگە تايىنىپ ساقلاپ كەلگەن.
ئالدىنقى ئەسىرنىڭ ئەللىكىنچى يىللىرى مۇقامچى تۇردى ئاخۇن ئۇنىڭ كۆپ قىسمىنى يادقا ئورۇنداپ، ئۈنگە ئالدۇرغاندا، تەتقىقاتچىلار ئۇنىڭ ئېسىدە ساقلىغانلىرىنىڭ كۆلىمىگە ھەيران قېلىشقان.
ئۇنداقتا، ئىنسان مېڭىسى شۇنچە ئۇزۇن مۇزىكىنى قانداق ساقلىيالايدۇ؟
مۇتەخەسسىسلەرنىڭ ئەستە تۇتۇش قابىلىيىتى ھەققىدىكى تەتقىقاتلار بۇ سوئالغا قىزىقارلىق جاۋاب بېرىدۇ.
مەسىلەن، شاھمات ئۇستىلىرى ھەقىقىي ئويۇندىن ئېلىنغان ئورۇنلاشتۇرۇشنى بىر قاراپلا ئەستە قالدۇرالايدۇ، شاھمات تاشلىرى قالايمىقان تىزىلغاندا بولسا، ئۇلارنىڭ ئۈستۈنلۈكى دېگۈدەك يوقىلىدۇ.
بۇنىڭدىن شۇ مەلۇمكى، ئۇستا ئادەم ئايرىم تاشلارنى ئەمەس، تونۇش شەكىللەرنى ئەستە ساقلايدۇ.
پسىخولوگلار بۇ ھادىسىنى «بۆلەكلەش» دەپ ئاتايدۇ: مېڭە ئۇچۇرلارنى ئايرىم-ئايرىم ئەمەس، مەنىلىك بۆلەكلەر بىلەن ساقلايدۇ.
مۇقامچىمۇ ئوخشاش: ئۇ مىڭلىغان ئايرىم ئاۋازنى ئەمەس، ئۆزى ياخشى بىلىدىغان كۈي ئەندىزىلىرىنى، رىتىملارنى ۋە شېئىر مىسرالىرىنى بىر-بىرىگە ئۇلاپ ماڭىدۇ.
خۇددى بىز بىر جۈملىنى ھەرپمۇ ھەرپ ئەمەس، سۆزمۇ سۆز ئەستە تۇتقىنىمىزدەك.
ھەر بىر مۇقامنىڭ چوڭ نەغمە، داستان ۋە مەشرەپتىن ئىبارەت ئۈچ قىسمى بار، بۇ ئېنىق قۇرۇلما ئۇنىڭغا خۇددى بىر خەرىتىدەك يول كۆرسىتىدۇ.
بۇنىڭ ئۈستىگە، شېئىرنىڭ ۋەزنى ئاھاڭنى، ئاھاڭ بولسا سۆزنى ئېسىگە سالىدۇ.
ئەستە ساقلاشنىڭ يەنە بىر قاتلىمى بەدەندە: ساتارچىنىڭ بارماقلىرى بەزىدە ئۇنىڭ ئۆزىدىنمۇ ئىلگىرى كېيىنكى ئاھاڭنى «بىلىدۇ».
پسىخولوگىيىدە بۇ ھەرىكەت ئەستە تۇتۇشى دەپ ئاتىلىدۇ، ئۇ يىللار بويى قىلىنغان مەشىق ئارقىلىق شەكىللىنىدۇ.
ئاخىرىدا، مۇقام ھەرگىز بىر ئادەمنىڭ كاللىسىدىلا ياشىمىغان: ئۇستاز چالغاندا شاگىرتلار ئۇنىڭغا ئەگىشىپ چالغان، خاتالىقلار بولسا بىرلىكتە تۈزىتىلگەن.
شۇڭا بىر ئادەم ئۇنتۇپ قالغان پارچىنى يەنە بىرى ئېسىدە ساقلاپ قالاتتى.
ئۇنداقتا، مۇقام نوتىغا ئېلىنغاندىن كېيىن بۇ قابىلىيەت كېرەكسىز بولۇپ قالدىمۇ؟
مېنىڭچە، ياق: نوتا مۇزىكىنى ئۇنتۇلۇپ كېتىشتىن ساقلايدۇ، ئەمما ئۇنى جانلاندۇرىدىغىنى يەنىلا ئىنساننىڭ ئەستە ساقلىشى ۋە يۈرىكى.
بەلكىم ئەڭ ياخشى يول ئىككىسىنى بىرلەشتۈرۈشتۇر: نوتىنى ساقلاش، ئەمما مۇزىكىنى يەنىلا ئۇستازدىن ئاڭلاپ ئۆگىنىش.