تىلشۇناسلار كۆچمەن ئائىلىلەردە ئانا تىلىنىڭ تەقدىرىنى ئۇزۇن يىللاردىن بۇيان تەتقىق قىلىپ كېلىۋاتىدۇ.
ئۇلارنىڭ بايقىشىچە، كۆپ ئائىلىلەردە تىل ئۈچ ئەۋلاد ئىچىدە پۈتۈنلەي دېگۈدەك ئالمىشىپ كېتىدۇ.
بىرىنچى ئەۋلاد ئانا تىلىدا ئويلايدۇ ۋە سۆزلەيدۇ؛ ئۈچىنچى ئەۋلاد بولسا كۆپىنچە ئۇنىڭدىن پەقەت بىرنەچچە سۆزنىلا بىلىدۇ.
ھەممە ئىش ئوتتۇرىدىكى ئەۋلادتا ھەل بولىدۇ.
مەسىلەن، تورونتودا ياشايدىغان مۇنىرە ئالتە يېشىدا ئاتا-ئانىسى بىلەن بۇ شەھەرگە كەلگەن.
ئۇ ئۆيدە ئۇيغۇرچە، مەكتەپتە ئىنگلىزچە سۆزلەپ چوڭ بولغان، ھازىر بولسا ئىشتا پۈتۈن كۈن ئىنگلىزچە ئىشلەيدۇ.
ئۇ ئانىسى بىلەن ئۇيغۇرچە پاراڭ قىلىدۇ، ئەمما قىزى بىلەن سۆزلەشكەندە، ئۆزىمۇ سەزمەستىن ئىنگلىزچىگە ئۆتۈپ كېتىدۇ.
تەتقىقاتچىلار بۇنى «تىل ئۇپرىشى» دەپ ئاتايدۇ: ئىشلىتىلمىگەن سۆزلەر ئاستا-ئاستا ئەستىن چىقىپ، ئورنىنى باشقا تىلنىڭ سۆزلىرى ئىگىلەيدۇ.
ئوتتۇرىدىكى ئەۋلادنىڭ يۈكى ئېغىر: ئۇلار كۈندۈزى ئىنگلىزچە ئىشلەيدۇ، كەچتە بولسا ئانا تىلىنى بالىلىرىغا يەتكۈزۈشى كېرەك.
چارچاپ ئۆيگە قايتقاندا، ئەڭ ئاسان يول— بالا ئەڭ ياخشى بىلىدىغان تىلدا سۆزلەش.
ئەمما تەتقىقاتلار تىلنى ساقلاپ قالغان ئائىلىلەرنىڭ بىرقانچە ئورتاق ئالاھىدىلىكىنى كۆرسىتىدۇ.
بىرىنچىدىن، ئۇلاردا ئېنىق بىر قائىدە بار: ئۆيدە ئانا تىلىدا سۆزلىنىدۇ.
ئىككىنچىدىن، بوۋا ۋە مومىلار بالىلارنىڭ ھاياتىدا ئاكتىپ رول ئوينايدۇ، چۈنكى بالا ئۇلار بىلەن پەقەت ئانا تىلىدا پاراڭ قىلالايدۇ.
ئۈچىنچىدىن، بالىنىڭ شۇ تىلدا سۆزلىشىدىغان تەڭتۇشلىرى بولىدۇ: شەنبىلىك مەكتەپتە، ناخشا-ئۇسسۇل گۇرۇپپىلىرىدا ياكى توي-تۆكۈنلەردە.
ئەڭ مۇھىمى، بۇ ئائىلىلەردە تىل مەجبۇرىيەت بىلەن ئەمەس، خۇشاللىق بىلەن باغلىنىدۇ: چۆچەك، ناخشا، ئويۇن ۋە مومىنىڭ لەغمىنى.
ماقالدا ئېيتىلغاندەك: «سۇ ئانىسى— بۇلاق، سۆز ئانىسى— قۇلاق.»
بالا تىلنى ئاۋۋال ئاڭلاپ ئۆگىنىدۇ، شۇڭا ئۇ ئۆيدە قانچە كۆپ ئاڭلىسا، شۇنچە كۆپ سۆزلەيدۇ.
مۇنىرەمۇ بۇنى چۈشىنىپ، ھەر كۈنى كەچتە قىزىغا ئۇيغۇرچە چۆچەك ئوقۇپ بېرىشنى باشلىدى.
بەزىدە قىزى ئىنگلىزچە جاۋاب بېرىدۇ، ئەمما مۇنىرە ئاچچىقلانماي، ئۇنىڭ گېپىنى ئۇيغۇرچە قايتىلاپ قويىدۇ.
تىل بىر ئائىلىدە بىر كۈندە يوقالمايدۇ؛ ئۇ ھەر كۈنى كىچىككىنە تاللاشلار بىلەن يا ساقلىنىدۇ، يا ئۇنتۇلىدۇ.
ئوتتۇرىدىكى ئەۋلاد ئاجىز ھالقا بولۇشى مۇمكىن، لېكىن ئۇلار زەنجىرنى ئەڭ مەھكەم تۇتۇپ تۇرىدىغان ھالقىمۇ بولالايدۇ.