تەكلىماكاننى شىمالدىن جەنۇبقا كېسىپ ئۆتىدىغان قۇملۇق تاشيولىغا چىققىنىمدا، مەن بۇ سەپەرنى ئاددىي بىر يۆتكىلىش، يەنى بىر شەھەردىن يەنە بىر شەھەرگە بېرىشلا دەپ ئويلىغانىدىم.
بۇ يولنىڭ تۆت يۈز كىلومېتىردىن ئارتۇقى ھەرىكەتچان قۇملارنىڭ ئۈستىدىن ئۆتىدۇ، يول بويىدا بولسا يېزىمۇ، ئۆيمۇ يوق دېيەرلىك.
بۇ يول ئوتتۇز يىلچە ئىلگىرى ياسالغان بولۇپ، ئۇنىڭدىن بۇرۇن بۇ قۇملۇقنى كېسىپ ئۆتۈش ھەپتىلەپ ۋاقىت ئالاتتى.
ئەمما سەپەرنىڭ ئىككىنچى سائىتىدىلا مەن ئۆزۈمنىڭ ھېچقاچان بۇنداق بىر جايدا بولۇپ باقمىغانلىقىمنى چۈشەندىم: بۇ يەردە ئارىلىق باشقىچە، جىمجىتلىق باشقىچە، ۋاقىت بولسا تېخىمۇ باشقىچە ئىكەن.
ئالدى بىلەن ئارىلىق توغرىسىدا.
قۇملۇقتا كۆز قايەردە توختاشنى بىلمەيدۇ: سائەتلەپ ئوخشاش رەڭدىكى، ئوخشاش شەكىلدىكى قۇم دۆۋىلىرى بىر-بىرىنىڭ كەينىدىن چىقىدۇ، ئۇلارنىڭ ئارىسىدا كۆزنى توختىتىدىغان بىر دەرەخمۇ، بىر تاغمۇ، بىر ئۆيمۇ كۆرۈنمەيدۇ.
ئادەم بۇنداق كەڭلىكتە ئۆزىنىڭ نەقەدەر كىچىك ئىكەنلىكىنى بىرىنچى قېتىم بەدىنى بىلەن ھېس قىلىدۇ.
شۇڭا ئەقىل ئارىلىقنى ئۆلچەشتىن ۋاز كېچىدۇ.
ماشىنا سائىتىگە يۈز كىلومېتىر تېزلىكتە كېتىۋاتقان بولسىمۇ، بەزىدە ئۇ بىر يەردە توختاپ تۇرغاندەك تۇيۇلىدۇ، چۈنكى دېرىزىنىڭ سىرتىدىكى مەنزىرە ئۆزگەرمەيدۇ.
خەرىتىدە بىر بارماق كەڭلىكىدىكى ئارىلىق بۇ يەردە يېرىم كۈنلۈك يولغا ئايلىنىدۇ.
يولنىڭ ئىككى تەرىپىدە قۇمنى توسۇش ئۈچۈن تىكىلگەن يۇلغۇن ۋە قۇرغاقچىلىققا چىداملىق باشقا چاتقاللاردىن ئىبارەت تار بىر يېشىل بەلۋاغ سوزۇلۇپ ياتىدۇ.
ئۇلارنى سۇغىرىش ئۈچۈن يول بويىدا كىچىك سۇ پونكىتلىرى بار، بەزىلىرىدە بىر جۈپ ئەر-خوتۇن ئايلاپ تۇرۇپ، چاتقاللارغا سۇ قويىدۇ.
بىز ئۇلارنىڭ بىرىدە توختاپ، ئۇ يەردە ياشايدىغان ئوتتۇرا ياشلىق بىر ئەر بىلەن چاي ئىچتۇق.
«بۇ يەردە بىر كۈن شەھەردىكىدەك ئۇزۇن ئەمەس، كەڭ بولىدۇ» دېدى ئۇ كۈلۈپ.
ئىككىنچىسى، جىمجىتلىق.
بىر ئارىلىقتا شوپۇر ماشىنىنى يول بويىدا توختاتتى، بىز چۈشۈپ بىر قۇم دۆۋىسىنىڭ ئۈستىگە چىقتۇق.
ماشىنىنىڭ ماتورى ئۆچكەندىن كېيىن، مەن ئۆمرۈمدە تۇنجى قېتىم ھەقىقىي جىمجىتلىقنى ئاڭلىدىم.
ئۇ شەھەردىكى جىمجىتلىقتەك ئەمەس ئىدى، چۈنكى شەھەردە كېچىسىمۇ يىراقتىن ماشىنىلارنىڭ ئاۋازى، قوشنىلارنىڭ پاراڭلىرى ئاڭلىنىپ تۇرىدۇ.
بۇ يەردە بولسا قۇلىقىم ئاخىرى ئۆز يۈرىكىمنىڭ سوقۇشىنى ۋە شامالدا قۇم دانىلىرىنىڭ ئاستا شىلدىرلىشىنى تاپتى.
شۇ چاغدا مەن جىمجىتلىقنىڭ ئاۋازنىڭ يوقلۇقى ئەمەس، بەلكى ئادەمنى ئۆزىگە قايتۇرىدىغان بىر ھالەت ئىكەنلىكىنى ھېس قىلدىم.
ھەمراھلىرىممۇ بىر ھازا گەپ قىلماي، ھەر قايسىسى ئۆز ئويىغا چۆمۈپ ئولتۇردى.
ئۈچىنچىسى، ئەڭ مۇھىمى، ۋاقىت.
شەھەردە بىزنىڭ ۋاقتىمىز مىنۇتلارغا، ھەتتا سېكۇنتلارغا بۆلۈنگەن: ئۇچرىشىش، يىغىن، ئۇچۇر، يەنە بىر ئۇچۇر.
تېلېفونلىرىمىز ھەر بىر نەچچە مىنۇتتا بىزنى چاقىرىپ، ھازىرقى پەيتتىن تارتىپ ئېلىپ كېتىدۇ.
قۇملۇقنىڭ ئوتتۇرىسىغا كىرگەندە، تېلېفونۇمدىكى سىگنال يوقالدى، دەسلەپتە بۇ مېنى بىئارام قىلدى.
لېكىن بىر سائەتتىن كېيىن، ئۇنىڭ ئېكرانىغا قاراشنىمۇ ئۇنتۇپ قالدىم.
قۇملۇقنىڭ ئۆز ۋاقىت ئۆلچىمى بار، ئۇ بىزنىڭ سائىتىمىزگە ئوخشىمايدۇ.
ئېيتىشلارغا قارىغاندا، بەزى قۇم دۆۋىلىرى شامالنىڭ تەسىرىدە يىلىغا نەچچە مېتىردىن نەچچە ئون مېتىرغىچە يۆتكىلىدۇ.
يەنى بىز كۆرگەن ھەر بىر دۆۋە ئاستا، ئەمما توختىماي سەپەر قىلىۋاتقان بىر كارۋان؛ ئۇنىڭ سەپىرىنى ئادەمنىڭ كۆزى ئەمەس، پەقەت ئەسىرلەرلا كۆرەلەيدۇ.
چۈشتىن كېيىن قۇياش ئېگىلگەنسېرى، قۇمنىڭ رەڭگىمۇ ئۆزگىرىپ، سېرىقتىن ئالتۇنغا، ئالتۇندىن مىس رەڭگە ئۆتتى.
بۇ يەردە سائەتنىڭ ئورنىنى نۇر بىلەن سايە باسىدۇ.
قۇياش ئولتۇرغاندا، قۇملۇقنىڭ ئۈستىگە شۇنداق تېز قاراڭغۇلۇق چۈشتىكى، گويا كىمدۇر بىرى چىراغنى ئۆچۈرۈۋەتكەندەك بولدى.
قۇملۇقنىڭ شىمالىي چېتىدە، تارىم دەرياسىنىڭ بويىدا، بىز توغراق ئورمانلىرىنى كۆرگەنىدۇق.
ئۇيغۇرلار توغراق ھەققىدە «مىڭ يىل ئۆلمەيدۇ، ئۆلسە مىڭ يىل يىقىلمايدۇ، يىقىلسا مىڭ يىل چىرىمەيدۇ» دەيدۇ.
بۇ گەپ ئېنىق بىر ھېساب ئەمەس، ئەلۋەتتە، لېكىن ئۇ قۇملۇقتىكى ۋاقىتنىڭ كۆلىمىنى ناھايىتى توغرا ئىپادىلەيدۇ.
ئۈچ مىڭ يىلنىڭ ئالدىدا بىر ئادەمنىڭ ئۆمرى نېمە؟
بىر نەچچە نەپەس.
بىز كۆرگەن توغراقلارنىڭ بەزىلىرى ھەقىقەتەن ئۆلۈك ئىدى، لېكىن ئۇلار يەنىلا تىك تۇراتتى.
قەدىمكى كارۋانلارمۇ بۇ ۋاقىتنى ياخشى بىلەتتى.
ئۇلار يولنى كىلومېتىر بىلەن ئەمەس، كۈن ۋە قونالغۇ بىلەن ئۆلچەيتتى، بىر قۇدۇقتىن يەنە بىر قۇدۇققىچە بولغان ئارىلىق ئۇلار ئۈچۈن بىر پۈتۈن دۇنيا ئىدى.
ئۇلار ئۈچۈن ئالدىراش دېگەن سۆزنىڭ مەنىسى يوق ئىدى: كۈن ئىسسىق بولسا كېچىسى ماڭاتتى، بوران چىقسا ساقلايتتى.
قۇملۇقنىڭ قوينىغا كۆمۈلۈپ قالغان قەدىمكى شەھەرلەرنىڭ خارابىلىرى بولسا، ئادەم ياسىغان نەرسىلەرنىڭ قۇم ئالدىدا قانچىلىك ۋاقىتلىق ئىكەنلىكىنى ئەسلىتىپ تۇرىدۇ.
بۇ سەپەردە مېنى ئەڭ ھەيران قالدۇرغان نەرسە شۇ بولدىكى، قۇملۇق مېنى قورقۇتمىدى، ئەكسىچە، كۆڭلۈمنى تىنچلاندۇردى.
تەكلىماكان دېگەن نامنى خەلق ئارىسىدا «كىرسە چىقالمايدىغان جاي» دەپ چۈشەندۈرىدىغانلار بار، گەرچە تىلشۇناسلار بۇ چۈشەندۈرۈشكە ئانچە قوشۇلمىسىمۇ.
نامنىڭ مەنىسى قانداق بولۇشىدىن قەتئىينەزەر، بۇ قۇملۇق ئادەمنى ھەقىقەتەن قويۇپ بەرمەيدۇ، ئەمما ئۇنىڭ تۇتۇپ قالىدىغىنى بەدەن ئەمەس، دىققەت.
بىز كەچقۇرۇن خوتەنگە يېتىپ كەلدۇق.
شەھەرنىڭ چىراغلىرى، ماشىنىلارنىڭ سىگنالى، بازارنىڭ ۋاراڭ-چۇرۇڭى بىردىنلا ماڭا ئېغىر كەلدى.
تېلېفونۇم قايتىدىن تىرىلىپ، ئون نەچچە ئۇچۇرنى بىرلا ۋاقىتتا ئېكرانغا تاشلىدى.
ئۇلارنىڭ ھېچقايسىسى قۇملۇقتىكى بىر سائەتلىك جىمجىتلىقچىلىك مۇھىم ئەمەس ئىدى.
ئەتىسى ئەتىگەن ئادىتىم بويىچە تېلېفونۇمنى قولۇمغا ئالدىم، ئەمما ئۇنى ئاچماي، دېرىزىدىن يىراقتىكى سېرىق ئۇپۇققا ئۇزۇن قاراپ تۇردۇم.
شۇندىن بېرى ھەر قېتىم ئالدىراپ قالغىنىمدا، ئۆزۈمگە بىر سوئال قويىمەن: بۇ ئىش قۇم دۆۋىسىنىڭ ۋاقتى بىلەن ئۆلچىگەندە قانچىلىك مۇھىم؟
كۆپىنچە ۋاقىتتا جاۋاب مېنى كۈلدۈرىدۇ.
چۈنكى ئۇچۇرلارنىڭ كۆپىنچىسى ئەتىگىچە كۈتسىمۇ ھېچنېمە بولمايدۇ، قۇم دۆۋىسى بولسا ھېچقاچان ئالدىرىمايدۇ.
قۇملۇق ماڭا ۋاقىتنى توختىتىشنى ئۆگەتمىدى، بۇنداق قىلىش ھېچكىمنىڭ قولىدىن كەلمەيدۇ.
ئۇ ماڭا پەقەت ۋاقىتنىڭ سائەتتىكى رەقەملەردىن چوڭراق بىر نەرسە ئىكەنلىكىنى، ئۇنى ئۆلچەشنىڭ بىردىنبىر توغرا ئۇسۇلى ئۇنىڭغا دىققەت قىلىش ئىكەنلىكىنى ئەسلەتتى.