نەسىردىن ئەپەندىنى بىلمەيدىغان ئۇيغۇر يوق دېسەك، مۇبالىغە قىلغان بولمايمىز.
ئۇ ئېشىكىنى تەتۈر مىنىپ يۈرىدىغان، ھەر سوئالغا كۈتۈلمىگەن جاۋاب تاپالايدىغان بىر دانىشمەن.
ئۇنىڭ لەتىپىلىرى بالىلارنى كۈلدۈرىدۇ، چوڭلارنى بولسا ئويلاندۇرىدۇ.
بۇ كۈلكىنىڭ ئارقىسىدا كۆپىنچە ئىنچىكە بىر لوگىكا يوشۇرۇنغان بولىدۇ.
مەشھۇر «تاماقنىڭ پۇرىقى» دېگەن لەتىپىنى ئەسلەپ باقايلى.
بىر كەمبەغەل ئادەم ئاشخانىنىڭ ئالدىدا ئولتۇرۇپ، قازاندىن چىققان ھورغا تۇتۇپ قۇرۇق نان يەپتۇ.
ئاشپەز بۇنى كۆرۈپ: «تامىقىمنىڭ پۇرىقىنى يېدىڭ، ئۇنىڭ پۇلىنى تۆلە!» دەپ چىڭ تۇرۇۋېلىپتۇ.
كەمبەغەلنىڭ پۇلى يوق ئىكەن، ئىش ئاخىرى ئەپەندىنىڭ ئالدىغا كېلىپتۇ.
ئەپەندى يانچۇقىدىن بىر نەچچە تەڭگە چىقىرىپ، ئاشپەزنىڭ قۇلىقى يېنىدا جىرىڭلىتىپتۇ.
ئاندىن ئۇ تەڭگىلەرنى يانچۇقىغا قايتا سېلىپ: «بولدى، ھېسابىڭىز تۈگىدى،» دەپتۇ.
«قانداق قىلىپ؟» دەپ ھەيران قالغان ئاشپەزغا ئەپەندى خاتىرجەم جاۋاب بېرىپتۇ: «تامىقىڭىزنىڭ پۇرىقىغا پۇلنىڭ ئاۋازى بىلەن ھەق تۆلەندى-دە!»
بۇ لەتىپىدە ساپ لوگىكا بار: ئەگەر پۇراقمۇ سېتىلىدىغان نەرسە بولسا، ئۇنىڭ باھاسى پەقەت ئاۋاز بىلەن تۆلىنىشى كېرەك.
باشقىچە ئېيتقاندا، ئەپەندى ئاشپەزنىڭ ئۆز قائىدىسىنى قوبۇل قىلىپ، ئۇنى ئاخىرىغىچە ئىجرا قىلىدۇ، شۇنىڭ بىلەن بۇ قائىدىنىڭ قانچىلىك بىمەنە ئىكەنلىكى ئاشكارىلىنىدۇ.
ئەپەندى ئاشپەزنى ئۆز ئاچكۆزلۈكىنىڭ تۇزىقىغا چۈشۈرىدۇ.
دۇنيانىڭ باشقا مەدەنىيەتلىرىدىمۇ مۇشۇنداق ھىيلىگەر قەھرىمانلار ئاز ئەمەس: ئەرەبلەرنىڭ جۇھاسى ۋە غەربىي ئافرىقا چۆچەكلىرىدىكى ئۆمۈچۈك ئانانسى بۇنىڭ مىسالى.
لېكىن ئەپەندىنىڭ ئۆزگىچىلىكى شۇكى، ئۇ كۆپىنچە ئۆزىنى ئەخمەق قىلىپ كۆرسىتىپ، ئەقىللىق كىشىلەرنىڭ ئەخمەقلىقىنى ئاشكارىلايدۇ.
ئۇ باشقىلارنى مەسخىرە قىلمايدۇ، بەلكى بىزنىڭ ئالدىمىزغا ئەينەك تۇتىدۇ.
ئۇنىڭ لەتىپىلىرىدە كۈلكىگە قالىدىغان كىشى كۆپىنچە ئەپەندىنىڭ ئۆزى بولىدۇ، بۇ بولسا كەمتەرلىكنىڭ گۈزەل بىر ئۈلگىسى.
مەسىلەن، بىر لەتىپىدە ئۇ ئۆيدە يوقىتىپ قويغان ئۈزۈكىنى ھويلىدىن ئىزدەپتۇ، سەۋەبىنى سورىغانلارغا بولسا: «ھويلا يورۇقراق-دە!» دەپتۇ.
بەلكىم شۇ سەۋەبتىن ئۇنىڭ لەتىپىلىرى ئەسىرلەردىن بۇيان ئېغىزدىن ئېغىزغا ئۆتۈپ كەلمەكتە.
پۇراق ھەققىدىكى بۇ ئاددىي لەتىپە بىزگە بىر ئادەتنى ئۆگىتىدۇ: بىرەر قائىدىنى قوبۇل قىلىشتىن بۇرۇن، ئۇنى ئاخىرىغىچە ئويلاپ بېقىش كېرەك.