ئون ئىككى مۇقام ئەسىرلەر بويى قەغەزگە ئەمەس، بەلكى كىشىلەرنىڭ قەلبىگە ۋە ئېسىگە يېزىلىپ كەلگەن.
ئۇستازدىن شاگىرتقا، ئېغىزدىن-ئېغىزغا ئۆتۈپ، ئەۋلادتىن-ئەۋلادقا يېتىپ كەلگەن.
بۇرۇنقى زاماندا، مۇقام ئۆگەنمەكچى بولغان ياش ئۇستازنىڭ ئۆيىگە بېرىپ، ئۇنىڭ يېنىدا نەچچە يىل تۇراتتى.
ئۇستاز بىر مىسرانى ئېيتىپ بېرەتتى، شاگىرت ئۇنى تەكرارلايتتى؛ خاتالىق بولسا، ئۇستاز قايتا ئېيتىپ بېرەتتى.
شۇنداق قىلىپ، شاگىرت ئاۋازلارنىلا ئەمەس، بەلكى ئۇستازنىڭ نەپەس ئېلىشىنى، قول ھەرىكەتلىرىنى ۋە ھەتتا كۈلۈمسىرىشىنىمۇ ئۆگىنىۋالاتتى.
بۇ ئۇسۇلنىڭ بىر ئالاھىدىلىكى بار ئىدى: ھەر بىر ئۇستاز مۇقامنى ئازراق ئۆزگەرتىپ، ئۆزىگە خاس قىلىپ ئورۇنلايتتى.
لېكىن بۇ يولنىڭ خەتىرىمۇ بار ئىدى: ئەگەر بىرەر ئۇستاز شاگىرت تەربىيىلىمەي ئالەمدىن ئۆتسە، ئۇنىڭ بىلگەنلىرى ئۇنىڭ بىلەن بىللە كېتەتتى.
1950-يىللارنىڭ باشلىرىدا، مۇقام ئۇستازى تۇردى ئاخۇننىڭ ئورۇنلىشى ئۈنئالغۇغا ئېلىنىپ، كېيىن نوتىغا ئېلىندى.
1960-يىلى بۇ نوتىلار ئىككى توملۇق كىتاب شەكلىدە نەشىر قىلىندى.
بۇنىڭ بىلەن، مۇقامنىڭ نۇرغۇن ئاھاڭلىرى ۋە تېكىستلىرى يوقىلىپ كېتىش خەۋپىدىن قۇتۇلدى.
ئەمما يېزىپ ۋە خاتىرىلەپ قويۇشنىڭمۇ بىر بەدىلى بولدى.
نوتا مۇقامنىڭ پەقەت بىر نۇسخىسىنى، يەنى بىر ئۇستازنىڭ بىر قېتىملىق ئورۇنلىشىنى ساقلاپ قالغانىدى.
كېيىنكىلەر بۇ نۇسخىنى «توغرا نۇسخا» دەپ قارىغاچقا، باشقا ئۇستازلارنىڭ ئۆزگىچە ئورۇنلاش ئۇسۇللىرى ئاستا-ئاستا ئۇنتۇلۇشقا باشلىدى.
ئۇنىڭ ئۈستىگە، نوتا ئاۋازنى خاتىرىلىيەلىسىمۇ، ئۇستاز بىلەن شاگىرت ئوتتۇرىسىدىكى ئىللىق مۇناسىۋەتنى خاتىرىلىيەلمەيدۇ.
ئەگەر مۇقام خاتىرىلەنمىگەن بولسا، ئۇنىڭ كۆپ قىسمى يوقىلىپ كېتەتتى؛ لېكىن ئۇ پەقەت قەغەزدىلا قالغان بولسا، مۇزېي بۇيۇمىغا ئايلىنىپ قالاتتى.
مۇقامنى ھايات ساقلاۋاتقىنى بولسا، ئۇنى ھېلىھەم تويلاردا ۋە مەشرەپلەردە ئېيتىۋاتقان كىشىلەر.