ئون ئىككى مۇقام ئۇيغۇر مۇزىكىسىنىڭ ئەڭ چوڭ خەزىنىسى ھېسابلىنىدۇ.
«مۇقام» دېگەن سۆز ئەرەب تىلىدىن كىرگەن بولۇپ، مۇزىكىدا بىر خىل ئاھاڭ يولىنى بىلدۈرىدۇ.
ھەر بىر مۇقام ناخشا، چالغۇ ۋە ئۇسسۇل قىسىملىرىدىن تەركىب تاپقان ئۇزۇن بىر ئەسەر.
ئۇنىڭ ئۈچ چوڭ قىسمى بار: چوڭ نەغمە، داستان ۋە مەشرەپ.
چوڭ نەغمىدە ئاستا ۋە ئېغىر ئاھاڭلار بىلەن كلاسسىك شېئىرلار ئېيتىلىدۇ.
داستان قىسمىدا قەدىمكى ھېكايىلەر ناخشا بىلەن بايان قىلىنىدۇ.
مەشرەپ قىسمىنىڭ ئاھاڭى تېز ۋە خۇشال بولغاچقا، ئاڭلىغۇچىلار ئورنىدىن تۇرۇپ ئۇسسۇل ئوينايدۇ.
بىر مۇقامنى تولۇق ئورۇنلاش ئۈچۈن ئىككى سائەتچە ۋاقىت كېتىدۇ.
شۇڭا ئون ئىككى مۇقامنىڭ ھەممىسىنى ئاڭلىماقچى بولسىڭىز، يىگىرمە سائەتتىن ئارتۇق ۋاقىت كېرەك بولىدۇ.
مۇقام ئورۇنلانغاندا، ساتار، دۇتار، راۋاب ۋە داپ قاتارلىق چالغۇلار ئىشلىتىلىدۇ.
ئون ئىككى مۇقام ئەسىرلەر بويى ئاتىدىن بالىغا، ئۇستازدىن شاگىرتقا ئۆتۈپ كەلگەن.
16-ئەسىردە يەكەندە ياشىغان ئاماننىساخان مۇقاملارنى توپلاپ رەتلىگەن دەپ قارىلىدۇ.
2005-يىلى يۇنېسكو ئون ئىككى مۇقامنى ئىنسانىيەتنىڭ مەدەنىيەت مىراسى دەپ ئېتىراپ قىلدى.
بۈگۈنكى كۈندە ئۈرۈمچى، ئالمۇتا ۋە ئىستانبۇلدىكى ياشلارمۇ مۇقام ئۆگىنىۋاتىدۇ.
ئۇلار ئۈچۈن مۇقام ئاڭلاش ئەجدادلىرىنىڭ ئاۋازىنى ئاڭلىغاندەك بىر ئىش.