مەھمۇد كاشغەرى ئون بىرىنچى ئەسىردە ياشىغان ئالىم.
ئۇ «تۈركىي تىللار دىۋانى» دېگەن مەشھۇر لۇغەتنى يازغان.
ئۇ بۇ كىتابتا مىڭلىغان تۈركىي سۆزنى ئەرەبچە چۈشەندۈرۈپ بەرگەن.
لۇغەتنىڭ ئىچىدە بىر يۇمىلاق خەرىتە بار، بۇ خەرىتىنى ئۇنىڭ ئۆزى سىزغان دەپ قارىلىدۇ.
خەرىتىدە تۈركىي خەلقلەر ياشىغان يۇرتلار ۋە ئۇلارنىڭ قوشنىلىرى كۆرسىتىلگەن.
بۇ خەرىتە بىزنىڭ بۈگۈنكى خەرىتىلىرىمىزگە ئوخشىمايدۇ: ئۇنىڭدا شەرق يۇقىرىدا، غەرب تۆۋەندە.
خەرىتىنىڭ ئوتتۇرىسىدا بالاساغۇن شەھىرى بار، كاشغەرمۇ ئۇنىڭغا يېقىن جايدا كۆرۈنىدۇ.
ئالىم تاغلارنى، دەريالارنى، كۆل ۋە دېڭىزلارنى ھەر خىل رەڭدە سىزغان.
ئۇ ئۆزى بارغان ۋە ياخشى بىلىدىغان جايلارنى تەپسىلىي كۆرسەتكەن.
يىراقتىكى ئەللەر بولسا خەرىتىنىڭ چېتىدە كىچىك ۋە ئاددىي سىزىلغان.
ئۇ دەۋردىكى نۇرغۇن خەرىتىلەرگە ئوخشاش، بۇ خەرىتىمۇ ئاپتورنىڭ ئۆز يۇرتىنى مەركەزگە قويغان.
شۇڭا بۇ خەرىتە بىزگە پۈتۈن دۇنيانى ئەمەس، مەھمۇد كاشغەرى بىلگەن دۇنيانى كۆرسىتىدۇ.
لۇغەتنىڭ ھازىر پەقەت بىرلا نۇسخىسى ساقلىنىپ قالغان، ئۇ ئىستانبۇلدىكى بىر كۇتۇپخانىدا تۇرىدۇ.
ئالىملار بۈگۈنمۇ بۇ كىچىك خەرىتىدىن ئون بىرىنچى ئەسىردىكى شەھەرلەر ۋە خەلقلەر توغرىسىدا يېڭى ئۇچۇر تېپىۋاتىدۇ.