On ikinci yüzyılda yaşamış olan El- Cezeri, mühendislik tarihinin en parlak zekalarından biri olarak kabul edilir.
Tam adıyla İsmail Ebul İz Bin Rezzaz El- Cezeri, Mezopotamya'nın kalbi sayılan Cizre'de doğmuştur.
Hayatının en verimli yıllarını Diyarbakır'da geçirmiş ve buradaki Artuklu sarayında tam yirmi beş yıl başmühendis olarak çalışmıştır.
O dönemde teknoloji bugünkü gibi gelişmemiş olsa da, El- Cezeri'nin hayal gücü hiçbir sınır tanımıyordu.
Sadece teorik bilgiler üretmekle yetinmemiş, aynı zamanda bu yenilikçi fikirleri hayata geçirerek harika makineler tasarlamıştır.
El- Cezeri'nin günümüze ulaşan en önemli mirası, bin iki yüz altı yılında yazımını tamamladığı meşhur kitabıdır.
Bu değerli eser, olağanüstü mekanik araçların çalışma prensiplerini ve tasarımlarını çok detaylı bir şekilde anlatır.
Kitabın içinde elliden fazla karmaşık makinenin renkli çizimi ve adım adım yapım aşamaları yer almaktadır.
Tasarladığı aletler arasında tüm dünyada en çok dikkat çekenlerden biri, muhteşem filli su saatidir.
Bu gösterişli saat, suyun gücüyle kusursuz bir şekilde çalışan son derece hassas bir zaman ölçme aracıydı.
Saatin üzerindeki figürler her yarım saatte bir hareket ederek zamanın geçtiğini eğlenceli bir görsel şölenle gösteriyordu.
El- Cezeri'nin ustalığı sadece saatlerle sınırlı kalmamış, günlük hayatı kolaylaştıran başka icatlara da imza atmıştır.
Özellikle tarım alanlarının sulanması için özel olarak tasarladığı su yükseltme pompaları tam anlamıyla devrim niteliğindeydi.
Bu akıllı pompalar, nehirlerdeki suyu daha yüksek yerlere taşıyarak bölge halkının tarımsal üretimini büyük ölçüde artırmıştır.
Saraydaki misafirler için tasarladığı, su ikram eden veya kendi kendine müzik çalan robotlar da herkesi büyülemiştir.
El- Cezeri, suyun ve mekaniğin uyumunu ustaca kullanarak modern mühendisliğin temel taşlarını yüzyıllar öncesinden sağlamca döşemiştir.
Bugün dünyanın dört bir yanındaki birçok bilim insanı onu robotik ve sibernetik biliminin kurucusu olarak görmektedir.
Onun geliştirdiği karmaşık dişli çark sistemleri, günümüzde kullandığımız modern motorların ve makinelerin atası sayılmaktadır.
Geçmişten günümüze ışık tutan bu büyük mühendis, yaratıcı eserleriyle bilim dünyasına ilham vermeye kesintisiz devam ediyor.
Diyarbakır'ın tarihi surları arasında yankılanan bu deha, insan aklının ve azminin neler başarabileceğini bizlere kanıtlamaktadır.