در گذشته، ساختن یک کتاب در ایران تنها نوشتن متن نبود، بلکه یک فرایند هنری بسیار پیچیده محسوب می‌شد.
این کار نیازمند همکاری گروه بزرگی از هنرمندان ماهر در کارگاه‌های مخصوص بود تا اثری بی‌نظیر خلق کنند.
نخستین قدم در این مسیر طولانی، تهیه یک کاغذ عالی و باکیفیت برای نوشتن بود.
سازندگان کاغذ از مواد طبیعی مانند پنبه یا ابریشم استفاده می‌کردند تا ورقه‌هایی محکم و ماندگار تولید کنند.
پس از خشک شدن، سطح کاغذ را با ابزارهای مخصوصی صیقل می‌دادند تا کاملا صاف و براق شود.
این کار باعث می‌شد که قلم به راحتی روی کاغذ حرکت کند و مرکب در آن پخش نشود.
سپس نوبت به خوشنویس می‌رسید که با قلم مخصوص و مرکب سیاه، متن را با دقت بنویسد.
در فرهنگ ایرانی، خطاطی همیشه یکی از مهم‌ترین و محترم‌ترین هنرها بوده و ارزش بسیار بالایی داشته است.
هنرمند خوشنویس سال‌ها تمرین می‌کرد تا بتواند حروف را با تناسب و زیبایی کامل در کنار هم قرار دهد.
وقتی نوشتن متن به پایان می‌رسید، صفحه‌های کتاب به دست هنرمندان دیگر سپرده می‌شد تا آن‌ها را تزئین کنند.
یکی از معروف‌ترین روش‌های تزئین، استفاده از آب‌طلا و رنگ‌های درخشان برای کشیدن طرح‌های گیاهی در حاشیه صفحه‌ها بود.
این نقاشی‌های دقیق که به آن‌ها تذهیب می‌گویند، جلوه‌ای بسیار درخشان و باشکوه به صفحه‌های کتاب می‌بخشیدند.
هنرمندان با استفاده از قلم‌موهای بسیار باریک، خطوطی را رسم می‌کردند که نیازمند تمرکز و مهارت فراوانی بود.
این طرح‌های منظم و متقارن، نه تنها صفحه را زیبا می‌کردند، بلکه به خواننده آرامش خاصی می‌دادند.
همچنین در برخی از کتاب‌های خاص، از کاغذی استفاده می‌کردند که طرح‌هایی شبیه به ابر و باد داشت.
برای ایجاد این نقش‌ها، هنرمند رنگ‌ها را روی سطح آب می‌ریخت و سپس کاغذ را به آرامی روی آن می‌گذاشت.
ترکیب رنگ‌ها روی آب طرح‌های بسیار جذاب و شگفت‌انگیزی ایجاد می‌کرد که هیچ‌کدام شبیه به دیگری نبودند.
در مرحله نهایی، کتاب نوشته شده و تزئین شده نیاز به یک جلد محکم و زیبا داشت تا از آن محافظت کند.
استادان جلدساز معمولا از چرم باکیفیت استفاده می‌کردند و روی آن طرح‌های برجسته و پیچیده‌ای را به وجود می‌آوردند.
گاهی اوقات داخل جلد را نیز با استفاده از نقاشی‌های کوچک یا کاغذهای رنگی به زیبایی تزئین می‌کردند.
تمام این مراحل در کارگاه‌های بزرگی انجام می‌شد که زیر نظر یک استاد با تجربه مدیریت می‌شدند.
این استاد وظیفه داشت هماهنگی لازم را میان خطاط، نقاش و جلدساز ایجاد کند تا نتیجه کار یکدست باشد.
تولید یک نسخه خطی کامل ممکن بود ماه‌ها یا حتی سال‌ها زمان ببرد و هزینه بسیار زیادی داشته باشد.
به همین دلیل، تنها پادشاهان و افراد ثروتمند جامعه می‌توانستند سفارش ساخت چنین کتاب‌های ارزشمندی را بدهند.
امروزه وقتی به این کتاب‌های قدیمی نگاه می‌کنیم، متوجه می‌شویم که آن‌ها تنها وسیله‌ای برای خواندن اطلاعات نیستند.
هر کدام از این نسخه‌ها یک موزه کوچک از هنرهای گوناگون است که مهارت هنرمندان گذشته را نشان می‌دهد.
توجه به جزئیات و هماهنگی میان رنگ‌ها، خطوط و نقش‌ها در این آثار همچنان برای ما الهام‌بخش است.